Kahramanmaraş’ta deprem, kaza, doğal afet, ani kayıp veya başka travmatik olayların ardından ortaya çıkabilen psikolojik tepkiler, ruh sağlığı açısından önem taşıyor. Travmatik bir olay sonrasında kişinin korku, kaygı, huzursuzluk, uyku sorunları ve olayla ilgili yoğun düşünceler yaşaması belirli ölçülerde doğal bir stres tepkisi olabilir. Ancak bu belirtilerin belirgin sıkıntıya yol açması ve günlük yaşamı etkilemesi durumunda akut stres bozukluğu (ASB) gündeme gelebiliyor.
Akut stres bozukluğu, travmatik bir olayın ardından ortaya çıkabilen ve özellikle travmadan sonraki ilk dönemde görülen bir ruh sağlığı durumudur. Belirtileri birçok açıdan travma sonrası stres bozukluğuna (TSSB) benzese de iki durum arasında önemli farklılıklar bulunuyor. Özellikle belirtilerin süresi ve tanı ölçütleri, ASB ile TSSB arasındaki ayrımda önem taşıyor.
Kahramanmaraş’ta travmatik bir olay yaşayan veya travmatik bir olaya tanık olan kişilerin yaşadıkları psikolojik belirtileri göz ardı etmemesi, belirtilerin yoğunlaşması halinde ruh sağlığı uzmanlarından destek alması önem taşıyor.
Akut stres bozukluğu nedir?
Akut stres bozukluğu, kişinin travmatik veya son derece stresli bir olayla karşılaşmasının ardından gelişebilen psikolojik bir tablodur. Travma sonrasında sinir sisteminin verdiği yoğun tepkinin bir sonucu olarak ortaya çıkabilir.
Ani ölüm, ciddi bir kaza, fiziksel veya cinsel saldırı, doğal afet, ciddi yaralanma ya da kişinin kendisinin veya bir yakınının hayatını tehdit eden olaylar ASB belirtilerini tetikleyebilir.
Burada önemli olan noktalardan biri, travmatik bir olay yaşayan herkesin akut stres bozukluğu geliştirmemesidir. Travma sonrasında korku, üzüntü, şaşkınlık veya kaygı gibi duyguların ortaya çıkması tek başına bir ruhsal hastalık olduğu anlamına gelmez. Belirtilerin şiddeti, kişinin günlük yaşamına etkisi ve zaman içerisindeki seyri değerlendirilmelidir.
Kahramanmaraş’ta travma sonrası belirtilere dikkat
Kahramanmaraş gibi geçmişte büyük ölçekli afet deneyimleri yaşamış bölgelerde travma sonrası ruhsal tepkiler toplum sağlığı açısından ayrıca önem taşıyor. Bir travmatik olayın doğrudan yaşanması kadar, ciddi bir olaya tanık olmak veya yakın bir kişinin yaşadığı travmadan etkilenmek de psikolojik açıdan zorlayıcı olabilir.
Bu nedenle travma sonrasında ortaya çıkan belirtilerin “geçer” düşüncesiyle tamamen göz ardı edilmemesi gerekiyor. Özellikle kişinin günlük işlerini yerine getirmesini zorlaştıran, uyku düzenini bozan veya sosyal yaşamdan uzaklaşmasına neden olan belirtilerde profesyonel değerlendirme faydalı olabilir.
Akut stres bozukluğunun belirtileri nelerdir?
Akut stres bozukluğunda belirtiler farklı şekillerde ortaya çıkabiliyor. Genel olarak belirtiler dört ana başlık altında değerlendiriliyor.
Travmatik olayın yeniden yaşanması
Kişi travmatik olayı istemeden tekrar tekrar hatırlayabilir. Olayla ilgili anılar, görüntüler veya düşünceler yoğun şekilde zihne gelebilir.
Bazı durumlarda kişi olayın yeniden gerçekleştiğini hissedebilir. Travmayı hatırlatan bir ses, görüntü, kişi, yer veya durum da yoğun stres tepkisine yol açabilir.
Kaçınma davranışları
Travmatik olayı hatırlatan kişi, yer, konuşma veya durumlardan uzak durmak da belirtiler arasında yer alabilir.
Kişi yaşadığı olay hakkında konuşmak istemeyebilir veya olayı hatırlatabilecek ortamlara girmekten kaçınabilir. Başlangıçta kişiyi rahatlatıyor gibi görünen kaçınma davranışları, uzun vadede günlük yaşamın daralmasına neden olabilir.
Aşırı uyarılmışlık ve gerginlik
Travma sonrasında kişi kendisini sürekli tetikte hissedebilir. Kolay irkilme, huzursuzluk, öfke, sinirlilik ve konsantrasyon güçlüğü görülebilir.
Uyku sorunları da bu tabloya eşlik edebilir. Kişi kendisini sürekli bir tehlike olacakmış gibi hissedebilir ve çevresindeki olaylara normalden daha yoğun tepki verebilir.
Disosiyasyon
Akut stres bozukluğunda görülebilen önemli belirtilerden biri de disosiyatif yaşantılardır. Kişi kendisini bedeninden veya çevresinden kopuk hissedebilir.
Bazı kişiler çevrelerini gerçek değilmiş veya rüya gibi algılayabilir. Zaman zaman yaşanan olayın bazı bölümlerini hatırlamakta güçlük çekmek de görülebilir.
ASB ile TSSB arasındaki fark nedir?
Akut stres bozukluğu ile travma sonrası stres bozukluğu birbirine benzeyen belirtilere sahip olabilir. Ancak iki durumun değerlendirilmesinde belirtilerin ne zaman başladığı ve ne kadar sürdüğü önemli bir ayrım noktasıdır.
Akut stres bozukluğu, travmatik olaydan sonraki erken dönemde değerlendirilir. Belirtilerin bir aydan uzun sürmesi halinde ise kişinin durumunun TSSB açısından yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
TSSB'de travmatik olay sonrasında yeniden yaşantılama, kaçınma ve aşırı uyarılmışlık gibi belirtilerin yanı sıra travmayla ilişkili düşünce ve duygularda olumsuz değişiklikler de görülebilir.
Bu nedenle kişinin kendi kendine tanı koymak yerine bir ruh sağlığı uzmanı tarafından değerlendirilmesi önemlidir.
Akut stres bozukluğu neden ortaya çıkar?
ASB'nin temelinde travmatik bir olayın oluşturduğu yoğun psikolojik stres bulunur. Ancak aynı travmatik olayla karşılaşan herkesin vereceği tepki aynı olmayabilir.
Kişinin daha önce yaşadığı travmalar, geçmişteki ruhsal sorunları, sosyal destek kaynakları ve travmatik olayın niteliği gibi çeşitli faktörler kişinin travmaya verdiği tepkiyi etkileyebilir.
Şiddetli bir olayın doğrudan yaşanması veya kişinin kendisini ciddi bir tehdit altında hissetmesi de stres tepkisinin yoğunlaşmasına neden olabilir.
Günlük yaşamı nasıl etkileyebilir?
Akut stres bozukluğu yalnızca kişinin ruh halini değil, günlük yaşamını da etkileyebilir. Travmatik olay sonrasında yaşanan yoğun kaygı ve rahatsız edici anılar kişinin işine, eğitimine ve sosyal ilişkilerine odaklanmasını güçleştirebilir.
İş ve eğitim hayatı: Uyku problemleri, konsantrasyon güçlüğü ve sürekli tetikte olma hali kişinin iş veya eğitim performansını etkileyebilir.
Aile ve sosyal ilişkiler: Kişi daha fazla içine kapanabilir, çevresindeki insanlarla iletişim kurmakta zorlanabilir veya normalden daha sinirli hale gelebilir.
Günlük aktiviteler: Travmayı hatırlatan yerlerden ve durumlardan kaçınma, kişinin günlük yaşamını sınırlandırabilir.
Fiziksel belirtiler: Yoğun stres sırasında çarpıntı, terleme, kas gerginliği ve uyku sorunları gibi fiziksel yakınmalar da ortaya çıkabilir.
Akut stres bozukluğunda tedavi nasıl uygulanıyor?
Tedavinin belirlenmesinde kişinin yaşadığı travmanın niteliği, belirtilerin şiddeti, günlük yaşam üzerindeki etkisi ve eşlik eden diğer sorunlar dikkate alınıyor.
Travma odaklı psikoterapi yaklaşımları, akut stres belirtilerinin yönetiminde önemli bir yere sahip. Özellikle bilişsel davranışçı terapi temelli yaklaşımlar, kişinin travma sonrasında oluşan düşünce ve davranışlarını ele almasına yardımcı olabilir.
Bazı durumlarda EMDR gibi travma odaklı yöntemler de uzman değerlendirmesi doğrultusunda kullanılabilir.
İlaç tedavisinin ise her kişi için rutin olarak uygulanması gerekmeyebilir. Belirtilerin şiddeti ve eşlik eden sorunlara göre psikiyatri uzmanı tarafından ilaç tedavisi değerlendirmesi yapılabilir.
Kişinin güvenli ortamda desteklenmesi önemli
Travma sonrasında kişinin kendisini güvende hissetmesi iyileşme sürecinin önemli unsurlarından biri olarak değerlendiriliyor. Yakın çevrenin kişiyi zorlamadan dinlemesi, ihtiyaç duyduğu desteği sunması ve gerektiğinde profesyonel yardım almasını teşvik etmesi faydalı olabilir.
Kişiye “unut”, “düşünme” veya “artık geçti” gibi ifadelerle baskı yapmak yerine yaşadığı duyguların ciddiye alınması önem taşıyor. Her bireyin travmaya verdiği tepkinin farklı olabileceği unutulmamalı.
Ne zaman uzman desteği alınmalı?
Travma sonrasında ortaya çıkan belirtiler kişinin günlük yaşamını ciddi biçimde etkiliyorsa ruh sağlığı uzmanına başvurulması gerekiyor. Uyku düzeninin belirgin şekilde bozulması, işe veya okula devam etmekte zorlanma, sosyal çevreden tamamen uzaklaşma ya da yoğun kaygı ve korkunun devam etmesi profesyonel değerlendirme gerektirebilir.
Belirtilerin uzaması durumunda TSSB gibi diğer travma ilişkili ruhsal durumların değerlendirilmesi de önem kazanıyor.
Acil durumlarda hızlı yardım alınmalı
Kişinin kendisine veya başka birine zarar verme düşüncesi ya da planı bulunuyorsa acil yardım alınması gerekiyor. Gerçeklikle bağın ciddi biçimde bozulması, kişinin kendisini veya çevresini tehlikeye sokacak davranışlarda bulunması gibi durumlarda da gecikmeden acil sağlık hizmetlerine başvurulmalı.
Travmatik olayın fiziksel yaralanmayla birlikte yaşandığı durumlarda öncelikle gerekli tıbbi değerlendirme yapılmalı, psikolojik belirtiler için de uygun ruh sağlığı desteği sağlanmalı.
Kahramanmaraş’ta ruh sağlığı desteğinin önemi
Kahramanmaraş’ta travma yaşamış kişilerin psikolojik belirtiler konusunda yalnız olmadığını bilmesi ve gerektiğinde profesyonel destek alması önem taşıyor. Travma sonrasında ortaya çıkan stres tepkileri kişiden kişiye değişebiliyor ve bazı kişiler kısa sürede toparlanırken bazı kişilerde belirtiler daha uzun sürebiliyor.
Akut stres bozukluğu bir “zayıflık” göstergesi olarak değerlendirilmemeli. Travmatik olaylara karşı insan beyninin ve sinir sisteminin verdiği güçlü tepkilerden biri olarak ele alınmalı. Belirtilerin erken fark edilmesi, kişinin uygun şekilde desteklenmesi ve gerektiğinde psikoterapi veya psikiyatri hizmetlerine yönlendirilmesi iyileşme sürecine katkı sağlayabilir.
Yorumlar 0